Интервју на ВАСИЛ СТЕРЈОВСКИ , ЧЛЕН НА МАКЕДОНСКА АЛИЈАНСА ЗА ЕВРОПСКА ИНТЕГРАЦИЈА ЗА СПИСАНИЕТО СВЕДОК
АЛБАНИЈА НЕ СПРОВЕДУВА ДЕМОКРАТСКИ ПОПИС ЗА ДА НЕ СЕ РАСПАДНЕ КАКО АВСТРО-УНГАРИЈА
Разговарала: Жаклина ТРПЕВСКА
Официјалните изјави на албанските власти се дека Албанија спроведува демократски попис. Во тој контекст е изјавата на шефот на албанската дипломатија, Едмонд Хаџинасто, по средбата со колегата Никола Попоски, како и уверувањето што го добил македонскиот претседател, Ѓорге Иванов од својот албански колега, Бамир Топи, дека тој се лично се заложил за слободна етничка определба на пописот. Но, ништо од ваквите изјави, состојбата на теренот е поинаква.
-Ние веќе реагиравме на изјавите на Хаџинасто оти Албанија ќе спроведе фер и демократки попис и кажавме дека тоа е чиста демагогија. Веќе стана практика албанските дипломати едно да зборуваат на официјалните средби со своите колеги од други земји и пред меѓународниот фактор, а друго да прават на теренот во Албанија. Всушност, Албанија беше принудена да направи попис, кој го финансира Европската унија, во кој ќе има прашања за етничка и за верска основа, што беше барање на Советот на Европа, а бидејќи веќе 20 години тоа го бараат и малцинствата. Владата се обврза да спроведе ваков попис, но докрај го злоупотреби. Заводот за статистика, кој беше назначен да го спроведува пописот, во текот на една година три пати го менуваше пописниот формулар, а на крај го смени и прашањето кое на почетокот гласеше - на која етничка група ѝ припаѓате - во сегашното - на која етнокултурна група ѝ припаѓате. Уште од самиот почеток малцинствата ја поздравија иницијативата на Владата да спроведе попис врз етничка основа, исто така, имаа и неколку средби со Државната пописна комисија, која не прифати ниту едно нивно барање. А на крај се измени и Законот за попис и на барање на партијата Правда, интеграција и единство се воведоа и санкции од 1.000 долари за секој што ќе се изјасни за неалбанец, а притоа во регистрите на матичната служба е заведен како Албанец. Според овој Закон, само Македонците во Мала Преспа и во с.Врбник, како и Грците во јужна Албанија ќе може слободно да се изјаснат, додека другите Македонци, оние што живеат во Голо Брдо, Гора, во другите градови на Албанија, како и останатите малцинства ќе бидат под притисок при изјаснувањето поради можноста да ги казнат со 1.000 долари. Малцинствата остро реагираа на овој Закон затоа што го сметаат за дискриминирачки и го оспорија пред Уставен суд, кој по жалбата на малцинствата треба да расправа по пописот. Исто така, за ова се известени и сите меѓународни иституции во Албанија. Албанските власти се правдаат пред меѓународните институции дека не се многу среќни што изгласале ваков Закон, но биле принудени поради притисокот од националистите и од партијата Правда, интеграција и единство да го донесат, но оти нема да го применат. Исто така, во текот на цела година се вршеше психолошки притисок преку медиумите за малцинствата да не ја декларираат својата етничка припадност. Всушност, откако се донесе Законот за попис, секој медиум им даваше до знаење на граѓаните да внимаваат кога ќе се изјаснуваат за својата етничка припадност, односно ако нивните податоци не содејствуваат со податоците од регистрите во матичната служба ќе бидат казнети со 1.000 долари. Сепак, за поздравување е интервјуто на претседателот Иванов за „Газета Шиптаре“, во кое прв пат македонски функционер, за еден албански медиум, отворено зборува за проблемите со кои се соочуваат Македонците во Албанија, како и за пописот, за образованието на мајчин јазик, вработувањето, медиумската застапеност и др. Сметаме дека и Македонија треба да се грижи за Македонците во Албанија така како што Албанија се грижи за Албанците во Македонија, односно треба да бара и повеќе отчет затоа што македонската држава е пример за почитување на правата на малцинствата во Европа. Албанија треба многу да поработи во тој правец.
➢➢Зошто европските стандарди за демократски попис не би важелеза Република Албанија? Зошто меѓународните институции имаат двојни аршини? Нели треба да постои реципроцитет, односно какви права за Албанците во Македонија, такви права и за Македонците во Албанија.
-Мислам дека Албанија нема така лесно да помине во Советот на Европа, бидејќи го злоупотреби целиот процес на пописот. Прв пат малцинствата настапија обединети и претпоставувам дека со своите факти и аргументи ги убедија сите меѓународни институции во Албанија дека оваа држава не дозволува слободно изјаснување за националноста и на секој начин се обидува да го прикрие реалниот број на малцинствата што живеат во неа.
➢➢Од што се плаши Албанија, зошто не спроведува демократски попис?
-Еден од главните аргументи на националистите, кои се против попис со прашања за етничка и за верска основа, е дека во случај ако се спроведе ваков попис вештачки би се зголемил бројот нa малцинствата и со тоа Албанија би станала мултиетничка држава, а, според нив, ваквите земји немаат перспектива. Така, според нив, постои опасност Албанија да се распадне исто како што се распадналa Австро-Унгарија и Отоманската империја. Тие сметаат дека овој попис е противуставен и сега немало потреба да се спроведува затоа што Албанија не е мултиетничка држава. Веќе неколку пати малцинствата излегоа со заедничка декларација во врска со пописот, но албанските власти останаа глуви на нивните барања и не прифатија ниту едно. Така, уште пред почетокот на пописот претставниците на малцинставта решија да го бојкотираат и обвинија дека власта подготвува пописен фалсификат. Главните барање на малцинствата се однесуваа на тоа и тие да бидат дел од целиот процес на пописот, односно да имаат свои членови во пописните комисии од централно до регионално ниво, како и свои попишувачи. Исто како што Македонија спроведува попис во кој малцинствата се дел од целиот процес, односно само така ќе можеше да се гарантира дека власта нема да прави пописен фалсификат. Од Државниот завод за статистика не убедуваа дека тие се професионалци и оти треба да им веруваме дека ќе спроведат фер и демократски попис. Како да им веруваме дека ќе се спроведе фер попис кога самите Албанци веќе 20 години не признаваат ниту еден изборен циклус, при што обвинуваат дека власта ги фалсификува изборите, а од нас да се очекува сега да им поверуваме оти ќе ни ги кажат реалните бројки од пописот на малцинствата. Исто така, малцинствата бараа да се избрише спорниот член 20 од Законот за да не бидат под притисок дека ќе ги казнуваат со 1.000 долари ако се изјаснат за неалбанци. Потоа, баравме во регистрите во матичната служба да се внесе националност за секој што ќе се изјасни за неалбанец. Но, власта не го прифати и ова барање, така што секој што ќе се изјасни за неалбанец во официјалните документи и натаму ќе фигурира како Албанец и за него нема да има малцински права. Така, по завршувањето на пописот власта ќе излезе со една бројка колку вкупно има малцинства во Албанија, но со овој закон не е принудена да даде им малцински права. На пример, ќе каже дека во Корча има 500 Македонци а не и нивните имиња, а со закон е забрането да се каже кој како се изјаснил и државата нема обврска на овие лица да им даде малцински права.
КОЛКАВА БИ БИЛА БРОЈКАТА НА МАКЕДОНЦИ ВО РЕПУБЛИКА АЛБАНИЈА?
- Реална бројка не се знае, бидејќи досега Албанија не реализирала попис врз етничка основа. Албанија официјално признава дека има 4.100 Македонци и тоа во Мала Преспа. И пред 60 години признаваше 5.000 Македонци. Ако во 60-годишен период населението на Албанија е зголемено за неколку пати, бројот на Македонците, според Албанија, е намален и произлегува дека нема раѓања, а се знае дека во комунистичкиот период во Мала Преспа беше традиција семејството да има повеќе деца. Секој Македонец кој се иселуваше од Мала Преспа во другите делови на Албанија се заведуваше како Албанец и затоа денеска државата тврди дека има само 4.100 Македонци. Во периодот од 1945 до 1949 г. Албанија ги признаваше и Македонците од Голо Брдо и тие имаа одредени права- да пишуваат на македонски во училиштата, а и во матичната служба беа заведени како Македонци. По резолуцијата на Информбирото, кога се влошија односите меѓу Албанија и Југославија, продолжија да се признаваат само во Мала Преспа. Во 1991 г. само едно село во Голо Брдо имаше 8.000 жители, сите Македонци. По 1991 г. многумина Македонци, особено од Голо Брдо, емигрираа во поголемите градови, бидејќи условите за живот се уште се катастрофални, нема асвалтирани патишта, лекари, затворени се средните училишта, а не се отвори граничниот премин Џепиште-Требиште кој го поврзува Голо Брдо со Дебар. Голо Брдо природно гравитира кон Македонија и со овој премин ќе заживееше областа, зашто патот до Дебар од сегашните 80 км ќе се скратеше на три километри.
➢➢И покрај пораката од македонскиот министер Попоски да не го бојкотирате пописот оти немало да има казни, Вие цврсто стоите на Вашиот став за бојкот?
Сите малцинства цврсто стојат на ставот да се бојкотира пописот и ние нема да ги прифатиме резултатите што ќе излезат од овој попис. Доколку го признаевме овој попис на начинот на кој се организира ќе £ дадевме можност на Албанија да н¢ избрише. Казната с¢ уште ја има во Законот и допрва ќе видиме дали власта ќе ја спроведе. Албанија веќе се оцрни пред европските институции и грчките европратеници побараа да се произнесе и Европскиот парламент околу Законот за попис во Албанија, особно за делот што предвидува казни за етничката припадност. Законот влеа страв кај малцинствата, кои преку медиумите се заплашуваат од националистите и од партијата Правда, интеграција и единство со казна ако се изјаснат за неалбанци. Иако албанските дипломати тврдат пред меѓународниот фактор, како и на средбите со македонскиот врв, дека нема да го спроведуваат Законот во делот на казната, сепак, не излегуваат јавно и на граѓаните на Албанија не им кажуваат слободно да се изјаснат и да не се плашат, односно дека нема да се казнуваат за нивната етничка припадност.
➢➢Притисоците околу изјаснувањето на Македонците во Албанија веќе се почувствуваа на терен?
-Стравувањата на малцинставта се остварија и уште првите денови излегоа на виделина проблемите и напорите на власта за фалсификат на пописот. Во областа Голо Брдо и Гора попишувачите имаат инструкции на граѓанинот да не му ги поставуваат прашањата на која етнокултурна група ѝ припаѓа и кој е јазикот што го зборува дома или кој е неговиот мајчин јазик. Еден од арументите кој попишувачите им го даваат на лицата кои инсистираат да се попишат како Македонци во овие области е дека такви се наредбите и оти јазикот кој го зборуваат во Голо Брдо и во Гора не се пишувал исто како и јазикот што го зборуваат Ѓупците, кој не се пишувал. Најверојатно потоа попишувачите сами ќе ги пополнуваат овие прашања. Веќе го известивме ОБСЕ што се случува на терен. Во градовите, пак, попишувачите попишуваат со молив, оправдувајќи се дека во случај ако погрешат дома ќе ги поправаат грешките, што остава простор за сомнеж дека тие ќе ги бришат овие прашања. За ова реагираа македонското и грчкото малцинство.
➢➢Во областа Мала Преспа Македонците се признати како малцинство и имаат право да учат на македонски јазик. Но, што е со областите Голо Брдо, Гора каде што не се признати?
-Областа Голо Брдо има 22 чисти македонски села, а областа Гора има девет, а и таму се зборува на македонски јазик. Повозрасните и децата не знаат албански, малите го учат кога ќе тргнат в училиште. Голема е и миграцијата од овие области во внатрешноста на Албанија, односно во поголемите градови. Досега само во Мала Преспа пописот тече без проблем и се потврдуваат нашите забелешки дека со овој попис власта сака да докаже дека само тука живеат Македонци.
http://svedok.com.mk/svedok/SVEDOK129.pdf